Hoe je Innerlijke criticus je leven vergalt

“Ik moet gewoon beter mijn best doen,” verzuchtte ze, “dan zou iedereen tevreden zijn en voelde ik me niet de hele tijd zo opgejaagd.” Ze kwam bij me met klachten over depressieve gevoelens en een gevoel van de hele tijd overvraagd zijn. Ze had een leuke baan, best fijne relatie en zag er goed uit. Ze zorgde voor haar moeder, die weduwe was en niet meer goed vooruit kon. Niets om over te klagen, op het eerste gezicht. Waarom voelde ze zich dan toch zo leeg van binnen en schaamde ze zich zo als ze eens iets voor zichzelf deed of vroeg…

Deze vrouw kon het eenvoudigweg niet goed doen, omdat haar Innerlijke Criticus haar voortdurend op de huid zat. Deze stem van binnen die haar steeds vertelde dat wat ze deed niet goed genoeg was. Dat ze beter voor zichzelf moest opkomen en haar grenzen moest aangeven. Maar haar ook influisterde dat ze egoïstisch was omdat ze liever met een vriendin ging wandelen dan bij haar moeder op de koffie gaan.

Verborgen stem
Deze verborgen stem zit in ieder van ons. Bij sommigen van ons is hij (of zij) constant aan het woord en is hij een keiharde slavendrijver die zelfs tot suïcidale gedachten kan leiden. Bij anderen is het een weliswaar minder harde, maar nog altijd niet aflatende stroom van kritische gedachten. Maar allemaal hebben we er in meerdere of mindere mate last van.

Wat is dat nou, die innerlijke Criticus? Waar komt hij vandaan en
waarom hebben we er zo’n last van?  En vooral, wat kun je ertegen doen?

Leren hoe het hoort
De innerlijke Criticus ontstaat al heel vroeg in ons leven. Vanaf onze geboorte worden we omringd door volwassenen (ouders, opa’s e en oma’s, leraren enzovoorts) die ons proberen op te voeden tot een verantwoordelijk, succesvol, geaccepteerd en als het even kan ook nog vriendelijk lid van de maatschappij. Om dat te kunnen zijn is het nodig dat we leren “hoe het hoort”. Een heel normaal en noodzakelijk proces om later mee te kunnen doen. Maar die ouders en andere opvoeders dragen allemaal hun eigen verhaal van angst, afwijzing en kwetsbaarheid met zich mee. En of ze het nu willen of niet, ze dragen dat op ons over door ons te waarschuwen: “Wat zullen de buren wel denken als je er zó bij loopt”, “Jij zult het nooit ver schoppen als je zo lui blijft”, “Dikke meisjes worden nooit aangenomen”, “Kinderen die vragen, worden overgeslagen”.

Om te kunnen overleven moet het kind zich met alle zintuigen afstemmen op haar omgeving. Het kind voelt daarom alles wat de ouders bij zich dragen aan angst, verdriet, boosheid, afwijzing, bezorgdheid en dergelijke. Zelfs al worden deze gevoelens niet geuit, het jonge kind pikt het allemaal op. Het kind kan er nog geen woorden aan geven, en slaat deze (subtiele) energieën diep in het onderbewuste op. Later vormen ze de lading waarmee de innerlijke Criticus zich voedt.

Mannen én vrouwen
Generaliserend gesproken hebben vrouwen meer last van een zelfondermijnende

innerlijke Criticus (naar binnen gericht) en uit deze zelfde energie zich bij mannen
meer in de vorm van een innerlijke Rechter (naar buiten gericht). De innerlijke Rechter
ziet heel precies wat er mis is bij de ander. Intimiteit in relaties wordt als onveilig
ervaren en op deze manier wordt de ander op afstand gehouden.

Waarom eigenlijk een innerlijke criticus?
De Criticus heeft de taak overgenomen van je ouders en opvoeders. Hij heeft geen ander doel dan jou te beschermen tegen sociale uitsluiting, afkeuring, gevaarlijke situaties en dergelijke. Omdat hij geprogrammeerd is door je omgeving met allemaal “do’s en don’ts”, kan hij dat niet anders doen dan door het constant leveren van kritiek.

Hoe herken je de innerlijke Criticus?
Je herkent de criticus doordat haar zinnen vaak beginnen met  “Je zou eigenlijk… moeten”:  aardiger zijn (anders moeten ze je niet meer), wat assertiever zijn (anders lopen ze over je heen), beter opletten (anders denken ze dat je dom bent), niet zo bijdehand moeten zijn (anders denken ze dat jij jezelf beter vindt), harder werken (anders verlies je je baan), minder hard moeten werken (anders krijg je een burnout), meer zin in seks moeten hebben (anders gaat je relatie eraan), minder zin in seks moeten hebben (anders ben je een slet), enzovoorts enzovoorts…. het houdt nooit op!

Wat kun je ertegen doen?
Je Criticus hoeft niet weg! Maar hij hoeft ook zeker niet de regie in je leven te hebben. Het beste wat je kunt doen is naar je innerlijke Criticus luisteren. Onderzoek wat hij je wil zeggen en voor welk gevaar hij je probeert te beschermen. En neem  vervolgens de regie over je leven in je eigen hand. Dat is overigens makkelijker gezegd dan gedaan. Afhankelijk van de kracht en lading van je Criticus (sommige zijn echt heel destructief en sterk), kan het nuttig zijn om hulp te zoeken bij het neutraliseren en omkeren van je Criticus.

Tip: Schrijf eens een dag of twee al deze kritische interne gedachten op. Dit doe je om inzicht te krijgen in de taal van jouw Innerlijke Criticus en haar stem te herkennen. Je creëert hiermee al direct een beetje afstand tussen jouw eigen, bewuste Ik en de energie van de innerlijke Criticus die huist in je onderbewuste. Je kunt een creatieve vorm vinden om de energie van de Criticus mee uit te drukken: maak eens een collage, boetseer hem/haar of maak een woordwolk van zijn woorden. Ook dit helpt bij het zorgen voor afstand tussen jouw eigen gedachten en die van je Criticus.

Laat jouw Criticus je geen moment met rust en wil je het gevoel dat je het ook eens goed doet? Zoek dan hulp bij een vertrouwde coach of therapeut die je kan helpen de onderliggende oorzaak van je strenge innerlijke criticus te helen.


Bronnen:
De innerlijke criticus ontmaskerd – Stone, Stone (1993)
Ik (k)en mijn ikken – Brugman, Budde, Collewijn (2012)
SoulCollage® evolving – Frost (2010)


Elma van der Salm is (levens)coach en psychosociaal therapeut met een warm hart voor vrouwen die meer rust, meer ontspanning, meer zelfvertrouwen en meer vrijheid willen ervaren. Vanuit een ruime levenservaring, met vakkennis en op persoonlijke wijze helpt ze je jouw doelen te bereiken. Waar nodig gaat zij dieper en helpt ze je ook bij het verwerken van traumatische herinneringen met behulp van onder andere EMDR. Behandelingen worden mogelijk (deels) vergoed vanuit de aanvullende verzekering. Er zijn geen wachtlijsten. Vrijblijvend en kostenloos kennismakingsgesprek gaat vooraf aan de intake.

 

FacebooktwitterlinkedinFacebooktwitterlinkedin
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *